Dokumente të CIA-s: Paralajmërimi i ambasadorit amerikan për Beogradin dhe kontrolli i partisë mbi ushtrinë shqiptare
Dokumente të deklasifikuara të CIA-s hedhin dritë mbi Shqipërinë dhe rajonin: nga paralajmërimi i ambasadorit amerikan në Beograd në qershor 1951, te mekanizmat e kontrollit partiak në ushtri, kriza e ushqimit dhe spastrimet politike, deri te kongresi i vitit 1976.
Dokumente të deklasifikuara të CIA-s për periudhën 1950–1976 përshkruajnë zhvillimet në Shqipëri dhe rajon, përfshi një mesazh të qartë të ambasadorit amerikan në Beograd në qershor 1951 për qeverinë jugosllave, strukturat e partisë në ushtrinë shqiptare, krizën e furnizimeve me ushqime në vitin 1951, tensionet në fshat në 1956, spastrimet e vitit 1966 dhe kursin e shpallur nga Enver Hoxha në kongresin e 1976-ës.
Në qershor 1951, Departamenti i Shtetit udhëzoi ambasadorin George Allen t’i bënte të ditur Beogradit se aktivitetet e shqiptarëve të emigracionit në Perëndim, përfshirë ato në Jugosllavi, rrezikonin të provokonin lëvizje direkte të Bashkimit Sovjetik kundër Jugosllavisë, veçanërisht kur sponsorizoheshin nga autoritetet jugosllave. Një zyrtar i jashtëm jugosllav i shprehu Allen-it shqetësimin se veprimtaria e rezistencës në Shqipëri mund të shërbente si justifikim për ndërhyrje bullgare në kuadër të një pakti ndihme reciproke Shqipëri–Bullgari.
Partia në ushtri dhe kontrolli politik
Sipas raportimeve të tetorit 1950, organizatat e partisë komuniste ishin të shtrira në të gjitha nivelet e ushtrisë shqiptare, nga ministria deri te njësitë bazë, me drejtimin politik të lidhur drejtpërdrejt me Komitetin Qendror. Drejtoria Politike, e drejtuar nga gjenerali Hysni Kapo me nëndrejtor kolonelin Beqir Ndou, kishte nën varësi degë për kulturën, agjitacion-propagandën, rininë, organizimin dhe financat. Komisarët politikë dhe instruktorët e propagandës kishin rol kyç në zbatimin e vijës së partisë.
Kriza e furnizimeve dhe tensionet në fshat
Në maj 1951, burime të rezistencës në Romë raportonin për një situatë të rënduar të ushqimit në Shqipëri, të lidhur me thatësira dhe kërkesa të larta për dorëzime gruri; u përmend edhe ulja me 25% e kuotave më 13 mars 1951. Në vitin 1956, raportet flasin për rritje të pakënaqësisë në zona fshatare kufitare pas heqjes së triskave dhe shtyrjes së kolektivizimit, me fshatra të shpallura “armike” dhe raste refuzimi ndaj kooperativave për shkak të shpërndarjes së prodhimit.
Spastrime të brendshme dhe kursi i vitit 1976
Në qershor 1966, udhëheqja sinjalizoi goditje ndaj “elementëve armiqësorë” dhe “revizionizmit”, me reduktim të administratës dhe dërgim të mijëra punonjësve në prodhim, ndërsa u rikthye roli i komisarëve politikë në ushtri. Në nëntor 1976, Enver Hoxha mbajti fjalë të gjatë në Kongresin e VII, ku u ritheksua kursi izolacionist dhe vetë-mjaftueshmëria, ndërkohë që vështirësitë ekonomike po shtynin ndryshime personeli dhe kontakte tregtare të kujdesshme me jashtë.
Detaj historik: CIA raporton se në kongresin e vitit 1976, Hoxha mbajti një fjalim 14-orësh, duke trajtuar marrëdhëniet e brendshme dhe të jashtme të vendit.
