CIA deklason dosje për Tiranën dhe planet klandestine ndaj regjimit komunist shqiptar
Dokumente të deklasifikuara të CIA-s hedhin dritë mbi organizimin vendor në Tiranë, riorganizimin e ushtrisë shqiptare në vitet 1952–1954 dhe propozime operative të Luftës së Ftohtë, përfshirë përdorimin e propagandës dhe aksioneve klandestine.
CIA ka publikuar dokumente historike që përshkruajnë strukturën e pushtetit vendor në Tiranë, ndryshimet në Ministrinë e Brendshme dhe riorganizimin e Ushtrisë Popullore në fillim të viteve ’50, si dhe propozime operative të Luftës së Ftohtë që synonin regjimin komunist në Shqipëri. Materialet, të datuara kryesisht në vitet 1952–1954, përfshijnë edhe një memorandum me komente të diplomatit amerikan Jacob T. Beam.
Sipas përshkrimeve, Komiteti Ekzekutiv i Tiranës funksiononte si ish-bashkia, me kryetar, sekretar dhe 11 anëtarë përgjegjës për fusha si tregtia, financat, planifikimi, ndërtimi, arsimi, strehimi, puna dhe gjendja civile. Zgjedhjet vendore zhvilloheshin çdo dy vjet dhe të fundit ishin mbajtur në vitin 1952. Dokumentet listojnë disa drejtues të asaj kohe, si Bim Sina (kryetar), Selaudin Bekteshi (sekretar), Murat Mema (tregtia) dhe Qazim Mema (financat), ndërsa theksohet se Ministria e Brendshme drejtonte de facto Sigurimin e Shtetit me tre degë kryesore në Tiranë.
Në fund të vitit 1953, nën udhëzime sovjetike, ushtria shqiptare u riorganizua: disa brigada këmbësorie në Korçë, Tiranë dhe Gjirokastër u shpërbënë dhe u krijuan trupa me brigada dhe regjimente këmbësorie. Njësi me autoblinda u vendos në Zemblak, ndërsa këmbësoria dhe artileria u stacionuan në Bilisht, ku topat 75 mm sovjetikë transportoheshin me mushka. Stërvitje u zhvilluan në lartësitë e Voskopojës, dhe deri në mesin e vitit 1954 komanda kaloi nga kapiten Zarifi te kolonel Lulzim Skëndo. Gjatësia e shërbimit ushtarak u zgjat në vitin 1954: nga dy në tre vjet për trupat tokësore dhe nga tre në katër për forcat ajrore e detare.
Dokumentet japin detaje për kazermat në Bilisht, sigurimin e tyre dhe përdorimin e kishës së Argjias së Parashqevisë si depo municioni. Raportohet për rekrutime periodike, thirrje për ushtrinë vullnetare të punës për ndërtimin e rafinerisë së Cërrikut, si dhe për ndryshime në aksesin pranë kufirit në Kapshticë pas pastrimit të minave. Përshkruhen gjithashtu shërbimet shëndetësore lokale, mungesa e barnave dhe përhapja e tuberkulozit mes të rinjve.
Një memorandum i datës 27 maj 1952 përmbledh vlerësime të Jacob T. Beam: Jugosllavia mbante një kurs për të “zjerë ngadalë” situatën në Shqipëri pa e përshkallëzuar, duke llogaritur një ndërhyrje të menjëhershme nëse do të sulmohej nga Lindja, dhe duke mos pranuar përfshirjen e Greqisë. Po ashtu, përshkruhet izolimi i Shqipërisë pas vitit 1948 dhe roli i Komitetit Kombëtar të “Shqipërisë së Lirë” (i krijuar në 1949 nga shërbimet amerikane e britanike) si mbulim politik për operacione klandestine. Mes detyrave e propozimeve përmenden botime propagandistike, materiale për transmetime klandestine, monitorimi i Radio Tiranës dhe një “operacion i letrave helmuese” kundër drejtuesve të lartë të regjimit.
