Kryengritja në Sistan-Baluçistan përshkallëzon presionin e sigurisë mbi Iranin
Provinca juglindore Sistan-Baluçistan po përjeton përleshje pothuajse të përditshme mes grupeve të armatosura dhe forcave iraniane. Ekspertët paralajmërojnë se dhuna e koordinuar mund të kthehet në sfidë më të gjerë për Teheranin.
Një valë e re dhune ka goditur Sistan-Baluçistanin në juglindje të Iranit, ku gjatë javëve të fundit grupet e armatosura janë përplasur pothuajse çdo ditë me Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), forcat Basixh dhe policinë lokale. Përleshjet po ndodhin përgjatë provincës kufitare me Afganistanin dhe Pakistanin, një zonë e cila për dekada ka qenë skenë e një kryengritjeje me intensitet të ulët.
Më 14 tetor, një polic dhe një komandant lokal i Basixhit u vranë në sulme të ndara në Mehrestan, sipas mediave iraniane. Një ditë më parë, IRGC njoftoi vrasjen e një anëtari të saj pas një tentative për marrje peng në Zahedan, ndërsa më 13 tetor pati shkëmbime zjarri mes të armatosurve dhe Gardës në Taftan. Autoritetet kanë shtuar operacionet parandaluese kundër celulave të dyshuara si përgjigje ndaj këtyre incidenteve.
Më 11 tetor, Irani ekzekutoi Omar Dorostaran, një militant baluç i dënuar për rebelim të armatosur, anëtarësi në grup terrorist dhe bashkëpunim në kryengritje. Zyrtarë në Teheran akuzuan “grupe terroriste” në zonë se po zbatonin plane të hartuara nga SHBA dhe Izraeli për të destabilizuar kufijtë, një pretendim i përsëritur nga zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme, Esmaeil Baqaei.
Sulme të koordinuara dhe frika e përshkallëzimit
Grupet e armatosura baluçe kanë marrë përgjegjësinë për sulme të shpejta, shpërthime në rrugë dhe atentate me armë kundër IRGC-së, Basixhit dhe policisë. Sipas analistit Hamidreza Azizi nga Grupi Ndërkombëtar i Krizave, këto “sulme të ripërtërira” ndodhin teksa Republika Islamike përballet me presion të jashtëzakonshëm ushtarak dhe ekonomik.
“Ajo që e bën situatën më shqetësuese për Teheranin është mundësia që aktivitetet e armatosura lokale të bëhen pjesë e një sfide më të gjerë të sigurisë”, tha Azizi.
Provinca, e dyta më e madhe në Iran dhe me rëndësi strategjike, kufizohet me Afganistanin nën talebanët dhe me Baluçistanin pakistanez, ndërsa strehon portin Çabahar – dalje direkte e Iranit në oqean që shmang Ngushticën e Hormuzit.
Sfondi: pakënaqësi të thella dhe bashkim militant
Në dhjetor 2025, katër fraksione të armatosura baluçe u bashkuan nën Frontin Popullor Mobarizoun, duke përfshirë Jaish al-Adl, të listuar si organizatë terroriste nga Irani dhe SHBA dhe që besohet të veprojë nga Pakistani. Analistja Fatemeh Aman vlerëson se presioni i brendshëm dhe i jashtëm mbi qeverinë iraniane po krijon hapësirë që grupet të zgjerojnë operacionet e tyre.
“Nëse këto sulme bëhen të bashkërenduara, të qëndrueshme dhe të vazhdueshme, ato mund të përbëjnë një sfidë më serioze për sigurinë e qeverisë”, tha Aman.
Pakica baluçe, kryesisht sunite në një vend me shumicë shiite, përbën rreth 5% të afro 90 milionë banorëve të Iranit, por afërsisht 20% të ekzekutimeve. Provinca ishte skenë e shtypjes më vdekjeprurëse gjatë protestave të vitit 2022; më 30 shtator, në “Të Premten e Përgjakshme”, u vranë gati 100 protestues. Sipas Aman, varfëria, diskriminimi dhe mungesa e përfaqësimit politik kanë thelluar mosbesimin, ndërsa përgjigja e shtetit e fokusuar te masat e sigurisë e ka ushqyer më tej pakënaqësinë.
