BE-ja zbehet në fushatën serbe: integrimi largohet nga mesazhet kryesore
Integrimi evropian është në plan të dytë në fushatën për zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 25 tetorit në Serbi. Vetëm lista “Serbia evropiane” e ka BE-në në qendër; shumica e aktorëve politikë fokusohen te sovraniteti, NATO dhe marrëdhëniet me Rusinë.
Partitë politike në Serbi po mbyllin fushatën për zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 25 tetorit me pak theks te integrimi në Bashkimin Evropian, megjithëse vendi mban statusin e kandidatit. Përjashtim bën lista “Serbia evropiane”, e mbështetur nga Partia për Liri dhe Drejtësi e Dragan Gjillasit dhe Partia Zemra (Srce) e Zdravko Ponoshit, që kërkon rikthimin në binarët e anëtarësimit dhe harmonizim të plotë me politikën e jashtme të BE-së, përfshirë sanksionet ndaj Rusisë.
Lista në pushtet “Serbia e bashkuar”, e udhëhequr nga Aleksandar Vuçiç i Partisë Përparimtare Serbe, premton një “politikë të pavarur e sovrane” dhe ruajtje të interesave kombëtare, duke lënë në hije kapitullin e integrimit. Serbia nuk ka hapur asnjë grup të ri kapitujsh në negociatat me BE-në që nga dhjetori 2021 dhe nuk është përfshirë në udhërrëfyesit orientues që Komisioni Evropian po përgatit për vendet më të avancuara si Mali i Zi, Shqipëria, Ukraina dhe Moldavia.
Rivalët kryesorë opozitarë jashtë bllokut pro-BE, si lista studentore “Studentët fitojnë”, e vendosin theksin te lufta kundër korrupsionit, pavarësia e gjyqësorit, reforma e policisë dhe liria e mediave, duke shtyrë çështjen e BE-së pas ndryshimit të pushtetit. Përfaqësuesit e saj janë shprehur kundër vendosjes së sanksioneve ndaj Rusisë, duke argumentuar se masat e tilla nuk zgjidhin sfidat e sigurisë. Në kahun tjetër, kampi euroskeptik – “E djathta autentike” dhe “Alternativa për Serbinë” – kundërshton anëtarësimin në BE dhe kushtëzimin e procesit me njohjen e pavarësisë së Kosovës.
NATO është bërë një tjetër bosht i mesazheve. Partitë në pushtet u premtojnë votuesve se Serbia nuk do të anëtarësohet në Aleancë; në një video fushate, Vuçiç iu përgjigj kërkesës për hyrje në BE dhe NATO me fjalët: “NATO nuk kemi, por kemi paqe dhe stabilitet”. Zyrtarisht, Serbia mban neutralitet ushtarak dhe bashkëpunon me NATO-n përmes Partneritetit për Paqe; këtë vit u mbajt stërvitja e parë “NATO–Serbi” në jug të vendit me rreth 600 pjesëtarë, ndërsa që nga viti 2014 zhvillohet “Ujku i Platintë” me pjesëmarrje të vendeve anëtare.
Analistë vendas vërejnë se tema e BE-së nuk u përshtatet partive në pushtet pas viteve të ngecjes në negociata dhe politikës së balancimit mes Perëndimit, Kinës dhe Rusisë. Ata theksojnë se partitë e djathta e përdorin retorikën sovraniste dhe kundërshtimin ndaj sanksioneve e NATO-s si identitet elektoral, ndërsa lista studentore synon përmbysjen e pushtetit dhe rindërtimin e institucioneve përpara se të artikulojë platforma të plota të politikës së jashtme.
Zgjedhjet vijnë pas muajsh protestash masive të ndezura nga shembja e një strehe betoni në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit më 1 nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona, çka shtoi kërkesat për përgjegjësi dhe reformë institucionale.
