KE shtyn përpara zgjerimin: qasje të hershme, kufizim vetosh dhe masa mbrojtëse për anëtarët e rinj
Komisioni Evropian propozon rregulla të reja për ta bërë BE-në më të gatshme për zgjerim, përfshirë qasje graduale në përfitime dhe kalim nga unanimiteti te shumica e cilësuar. Udhëheqësit e BE-së pritet t’i diskutojnë më 15–16 tetor.
Komisioni Evropian po propozon qasje më të hershme në tregjet dhe programet e BE-së për vendet kandidate, ndryshime në rregullat e votimit për të kufizuar veton dhe masa mbrojtëse pas anëtarësimit, në një paketë reformash për ta përgatitur unionin për pranim të ri. Këshilli Evropian pritet t’i diskutojë propozimet në takimin e 15–16 tetorit.
Qasja e re synon të ringjallë procesin e zgjerimit, ku disa vende kanë pritur për dekada. Shqipëria, Mali i Zi, Moldavia dhe Ukraina renditen ndër më të avancuarat, me pritshmëri që Mali i Zi të mund të anëtarësohet që në vitin 2028. “Një union më i madh është një investim afatgjatë për paqen, sigurinë dhe mirëqenien e Evropës,” tha në Strasburg më 06.10.2026 komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos.
Në thelb, Komisioni kërkon të zëvendësojë kërkesën për unanimitet me votim me shumicë të cilësuar për vendime kyçe të negociatave, si hapja e grupeve të kapitujve, për të shmangur bllokimet dypalëshe – si rastet e vonesave ndaj Ukrainës. “Çdo grup kapitujsh që hapet i nënshtrohet tre vendimeve… dhe çdo vendim kërkon unanimitet. Kjo është e pabesueshme dhe duhet të ndryshojë,” tha një zyrtar i Komisionit. Por kalimi vetë do të kërkonte unanimitet, ndaj “ka rezerva” se shtetet do ta pranojnë, vlerësoi Tinatin Akhvlediani nga CEPS.
Për të nxitur reformat, paketa parashikon integrim gradual: akses i fazuar në përfitime të BE-së para anëtarësimit, me kusht përmbushjen e kritereve. “Integrimi gradual nuk është zëvendësim i anëtarësimit të plotë. Ai është përshpejtuesi i zgjerimit,” theksoi Marta Kos. Shembuj të pjesshëm tashmë ekzistojnë, si pjesëmarrja e Malit të Zi në SEPA, ndërsa Nina Vujanovic nga Bruegel e konsideron këtë si stimul të rëndësishëm.
Komisioni lidh më ngushtë këto përfitime me përafrimin strategjik, duke reflektuar tensionet gjeopolitike. “Kjo nuk do të jetë e disponueshme për vendet kandidate nëse ato nuk orientohen qartë drejt BE-së,” tha një zyrtar i Komisionit. Sipas Heather Grabbe nga Bruegel, synimi është të kufizohet ndikimi rus te kandidatët, me theks te aktorë politikë që kanë promovuar interesa të Moskës, ndërsa Vujanovic kujtoi se tregtia e gazit me Rusinë minon besimin me BE-në.
Si masë mbrojtëse ndaj prapakthimit demokratik, propozohet një periudhë 15-vjeçare pas anëtarësimit, gjatë së cilës do të jetë më e lehtë të kufizohen fondet ose të drejtat e votimit të anëtarëve të rinj në rast shkeljesh. Duke iu referuar përvojave të fundit, Kos tha se unioni ka nevojë për mjete “më të shpejta sesa vetëm Neni 7” dhe “jo më Viktor Orbán”. Kritikët si Grabbe e cilësojnë këtë “thelbësisht të padrejtë” për anëtarët e rinj, por Akhvlediani argumenton se demokracitë e brishta mund ta justifikojnë një trajtim të tillë kalimtar.
Ekspertët pranojnë se do të ishte e dëshirueshme që të njëjtat rregulla të zbatoheshin për të gjithë, por ndryshimet kërkojnë unanimitet – “shumë e vështirë t’i bindësh gjelat të votojnë për Krishtlindjet,” siç u shpreh Grabbe. Në fund, shtetet anëtare do të vendosin se sa nga këto propozime do të bëhen realitet, duke përcaktuar ritmin e agjendës së re të zgjerimit.
